Przypisy do części A

[1] Daty 14 W - 17 Pi ustalono na podstawie "Dzienniczka mszalnego" OMK oraz Pism OMK II, 182-187. [...]

[2] Dokładniejszą relację z podróży na odcinku Warszawa-Kraków można znaleźć w Pismach OMK II, 184.

[3] Zob. Pisma OMK II, 185.

[4] OMK wybrał się do Sióstr Felicjanek na Smoleńsku w Krakowie w celu odwiedzenia matki, która tam przebywała jako tercjarka i rezydentka.

[5] Lekcja wyrazu niepewna.

[6] Lekcja wyrazu niepewna.

[7] Lekcja wyrazu niepewna.

[8] Dwa wyrazy nieczytelne.

[9] Lekcja wyrazu niepewna.

[10] Jeden wyraz nieczytelny.

[11] Jeden wyraz nieczytelny.

[12] Dnia 23 I 1930 OMK był w pociągu na trasie Rzym-Padwa. Zob. Pisma OMK II, 193.

[13] Dnia 26 II 1930 OMK i czterej bracia (Zenon Żebrowski, Hilary Łysakowski, Seweryn Dagis i Zygmunt Król) wyjechali z Niepokalanowa na misje na Daleki Wschód. Trasa wiodła przez Warszawę, Wiedeń, Tarvisio, Rzym, Marsylię (br. Seweryn Dagis przez Niemcy i Francję), Port Said, Singapur, Sajgon, Hongkong i Szanghaj. Do Nagasaki misjonarze przybyli 24 IV 1930.

[14] Wyraz mało czytelny.

[15] Aluzja do piosenek włoskich i niemieckich.

[16] Wikariusz apostolski Kanału Sueskiego, biskup Ange Paul Hiral, z zakonu OO. Bernardynów, z siedzibą w Port Saidzie.

[17] Wikariusz apostolski Delty Nilu (z siedzibą w Heliopolis koło Kairu), biskup Jules Girard, z Lyońskiego Stowarzyszenia Misji Afrykańskich.

[18] Wyraz niezrozumiały.

[19] Obok maleńki szkic sytuacyjny ulicy.

[20] Maleńki szkic kanału.

[21] Ostatni wyraz mało czytelny.

[22] Jeden wyraz nie odczytany.

[23] Wirowanie (tańce?) w palarni I klasy, szalupa przedsiębiorstwa "Messageries Maritimes".

[24] Biskup Pierre Marque z zakonu Oblatów Niepokalanej Maryi Panny (OMI).

[25] Dwa wyrazy w cudzysłowie nieczytelne.

[26] Może nazwa wyspy lub miasteczka na wyspie.

[27] Biskup Émile Barillon ze Stowarzyszenia Paryskich Misji Zagranicznych.

Przypisy do części B

[28] Może podręczniki języka annamickiego (wietnamskiego).

[29] Biskup Isidore Marie Dumortier ze Stowarzyszenia Paryskich Misji Zagranicznych.

[30] Nazwisko nie znane.

[31] Wysyłkę pierwszego numeru "Rycerza Niepokalanej" w języku japońskim w nakładzie 10 000 egzemplarzy rozpoczęto 24 V 1930 r.

[32] W nawiasie okrągłym podano adres znakami japońskimi kanji.

[33] Tj. dziecko.

[34] Biskup Yanuario Hayasaka zaangażował OMK do Seminarium Duchownego w Nagasaki jako profesora filozofii. To stanowisko ułatwiło osiedlenie się i wydawanie pisma maryjnego w języku japońskim - "Mugenzai no Seibo no Kishi".

[35] OMK wyjeżdża na kapitułę prowincjalną do Polski. Droga do Lwowa, gdzie odbyła się kapituła, prowadziła przez Rosję. Dnia 13 VII 1930 r. OMK uzyskał zatwierdzenie placówki misyjnej w Nagasaki przez kapitułę.

[36] Biskup Auguste Alphonse Pierre Haouissée.

[37] W Szensi (Chiny) były tereny misyjne (prefektura apostolska) pod opieką zakonu OO. Franciszkanów.

[38] Zgromadzenie "Dames du Sacré Coeur" założone w 1800 r. przez św. Magdalenę Zofię Barat w Paryżu.

[39] Dr Jan Krysiński, konsul generalny w Szanghaju.

[40] Br. Zygmunt i br. Wit byli rodzonymi braćmi.

[41] Miejscowość Steyl w Holandii jest kolebką zakonu OO. Werbistów. Wikariat apostolski w Tsingtao (Chiny) powierzony był niemieckim werbistom - zob. "L'année missionnaire 1931", 141.

Przypisy do części C

[42] Zob. Pisma OMK I, 232 przyp. [3].

[43] O. Kornel Czupryk.

[44] O. Domenico Tavani.

[45] Wyraz nieczytelny.

[46] Fotografia przedstawiająca uczestników kapituły prowincjalnej w 1930 r.

[47] "Mugenzai no Seibo no Kishi" - tak w języku japońskim brzmi "Rycerz Niepokalanej".

[48] Biskup Yanuario Hayasaka.

[49] W pamiętniku pięć wklejonych fotografii przedstawiających kolejno: 1) OMK z braćmi (razem 7 osób) na tle krajobrazu japońskiego - góry Hikosan - na terenie przyszłego Niepokalanowa japońskiego; 2) OMK przy biurku redakcyjnym; 3) Bracia Zenon, Hilary i Seweryn w drukarni; 4) Br. Zenon przy obsłudze noża introligatorskiego; 5) Br. Zenon gotuje obiad dla misjonarzy.

[50] W oryginale nazwisko "Tagita Koya" wpisane jest znakami japońskimi kanji.

[51] Profesor Yamaki.

[52] Następują odciski trzech pieczęci. Pierwsza, wyryta alfabetem łacińskim, zawiera tekst: Administration / "Mugenzai no Seibo no Kishi" / Tensnudo, Oura, / Nagasaki, / Asia. - Druga pieczęć wykonana znakami japońskimi kanji, nosi napis: Kanri / "Mugenzai no Seibo no Kishi" / Nagasaki-shi, / Minamiyamate-machi nr 10. - Trzecia pieczęć, wykonana w ten sposób jak druga: Nagasaki-shi, Minamiyamate-machi nr 10 / "Mugenzai no Seibo no Kishi" hakkosho / Furikaiekuti Fukuoka nr 2304. - Przy trzeciej pieczęci dopisek OMK: Najnowsza pieczęć z podaniem numeru konta, dziś przyniesiona.
Znaczenie wyrazów japońskich: kanri - administracja; hakkosho - wydawnictwo.

[53] "Dobry" obiad.

[54] Tzn. "i innych pism oraz obrazków (ilustracji) ze względu na wydawnictwo".

[55] O. Kornel Czupryk. - Prowincja taka rzeczywiście powstała na mocy uchwały Definitorium Zakonu OO. Franciszkanów z lipca 1969.

[56] Przez zapomnienie OMK podał dwie relacje z pierwszych dni grudnia, które redakcja złączyła w jedną całość. [...]

[57] W pamiętnika fotografia z podpisem OMK: Seminarzyści z Nagasaki. - Duże i Małe Seminarium.

[58] Zdanie dopisane przez OMK później, po otrzymaniu wiadomości, tj. około 22 XII 1930 r.

[59] Ostatnie prześladowanie religii katolickiej w Japonii było w 1870 r. Gdy parafia Urakami obchodziła dnia 14 XII 1930 rocznicę deportacji katolików w roku 1870, żyło jeszcze 420 deportowanych, z których najstarszy, Komatsu Suma, kończył 97 lat.
Dzieje katolicyzmu w Nagasaki omawia ks. Józef Krzyszkowski TJ w art. pt. Nagasaki, "Misje Katolickie" 47 (1927) 531-540. Zob. też "Misje Katolickie" 51(1931) 139.

[60] Tj. z zapasów, przyniesionych ze sobą.

[61] O. Giovanni Soggiu, franciszkanin, prefekt apostolski misji Hinganfu (prowincja Szensi w Chinach) został zamordowany przez bandytów dnia 10 XI 1930 - zob. Comm. Ord. 27(1930) 426, 28(1931) 25-27, 71-72, 105-107.

[62] Reszta zdania zaklejona fotografią.

[63] Fotografia matki OMK, Marii Kolbe, na tle ołtarzyka domowego.

Przypisy do części D

[64] "Wieści z Prowincjałatu", znane później pod nazwą "Wiadomości z Prowincji OO. Franciszkanów w Polsce" - zob. Pisma OMK II, 277 przyp. [4].

[65] Plac (4 ha) za cenę 6800 jenów zakupiono na przedmieściu Nagasaki w dzielnicy Hongochi, u stóp góry Hikosan. Zbudowano na nim klasztor-wydawnictwo, który nazwano Mugenzai no Sono czyli Ogród Niepokalanej - zob. Pisma OMK II, 293, 296 i 301; por. też art. o. Kornela Czupryka pt. "Mugenzai no Sono", gdzie jest podana kronika misji franciszkańskiej w Japonii od założenia do 1933. Artykuł zamieściły Wiad. z Prow. 4(1934) 17-21.

[66] W języku japońskim znaczy: natychmiast przyjechać.

[67] Urząd prefektury.

[68] Nazwisko i imię pisane znakami japońskimi kanji.

[69] Lekcja wyrazu niepewna.

[70] Jeden wyraz nieczytelny; może: Na uroc[zystości]?

[71] Święto "Purissimi Cordis Mariae" obchodzone było w 1931 roku 13 czerwca (następnego dnia po uroczystości Najświętszego Serca Pana Jezusa). Dzień oktawy tegoż święta maryjnego przypadał 20 czerwca.

Przypisy do części E

[72] Dla prawnego założenia nowicjatu potrzebne było pozwolenie Stolicy Apostolskiej. Zwykle dekret ustanawiający nowicjat wydaje najwyższy przełożony zakonu.

[73] O. Kornel Czupryk.

[74] "Kosmos" - zob. Pisma OMK II, 321 przyp. [4].

[75] Kumamoto - parafia w diecezji Fukuoka. Pracują tam Maryści.

[76] Biskup Yanuario Hayasaka.

[77] Zob. Pisma OMK I, 170 przyp. [1].

[78] Tzn. nie przyjechali jeszcze.

[79] Tzn. oczekuję.

[80] "Misje Katolickie" - zob. Pisma OMK I, 101 przyp. [8].

[81] "Kyoho" - katolickie czasopismo japońskie, wydawane w Tokio; zob. Pisma OMK VII, 1103.

[82] "Katoriku Shinbun" - katolickie czasopismo japońskie, wydawane w Nagasaki.

[83] Dwa (lub jeden) wyrazy nieczytelne.

[84] Obok OMK wpisał znakami japońskimi kanji: Ozawa Akira.

[85] Bardzo dziękujemy.

Przypisy do części F

[86] Nazwisko nie wpisane przez Autora.

[87] Nazwisko nie wpisane przez Autora; zapewne ma być: Yamashita.

[88] "Kosmos" - zob. Pisma OMK II, 321 przyp. [4].

[89] "Il Cavaliere dell'Immacolata" - włoski "Rycerz Niepokalanej" - zaczął wychodzić w Camposampiero koło Padwy jako ilustrowany miesięcznik.

Przypisy do części G

[90] Tj. z policji.

[91] "Nagasaki Shinbun" - pismo codzienne, wychodzące w Nagasaki.

[92] "Zagroda" - zob. Pisma OMK II, 373 przyp. [8].

[93] Nazwisko i imię pisane znakami japońskimi kanji.

Przypisy do części H

[94] Kolejność trzech pierwszych zdań została przez redakcję zmieniona dla uwydatnienia chronologii faktów.

Przypisy do części I

[95] Rozszerzone opowiadanie pamiętnika miało służyć jednocześnie jako artykuł do "Rycerza Niepokalanej", o czym świadczy nota umieszczona na górze rozdziału: RN. - Wydarzenia przedstawione w tym i następnych opowiadaniach dotyczą podróży do Indii w sprawie założenia Niepokalanowa indyjskiego, zwanego Amalam, w 1932 r.

[96] O. Kornel Czupryk.

[97] Data nie wpisana przez Autora.

[98] Wyraz nie wpisany przez Autora. O. Konstanty Onoszko przyjechał do Nagasaki 19 V 1932 r.

[99] Wyraz nie wpisany przez Autora.

[100] Inaczej zwane "manga" - zob. Pisma OMK V, 868 J.

[101] Angelo Perez y Cecilia.

[102] Wyraz nie wypełniony przez Autora. Było to 29 VI 1932.

[103] Może to p. Sienkiewicz - zob. Pisma OMK V, 868 R.

Przypisy do części K

[104] Augustyn Kandathil.

[105] Zob. Pisma OMK II, 394 przyp. [8].

[106] Metropolita Ivanios i jego sufragan Theophilos przeszli ze schizmy jakobickiej na łono Kościoła Katolickiego 20 IX 1930. Z woli Stolicy Apostolskiej metropolita Ivanios objął zarząd archidiecezji obrządku syro-malabarskiego w Triyandrum, a biskup Theophilos - diecezji tegoż obrządku w Tiruvalla - zob. "Catholic Directory of India, Burma and Ceylon 1936", 114-115 i 122-123.

Przypisy do części Ł

[107] Mowa o książce ks. Józefa Sohrijverea "Dusze ufające", Kraków 1931, tłum. z francuskiego o. Stanisław Misiaszek.
W tym miejscu w pamiętniku wklejona fotografia" przedstawiająca wnętrze drukarni japońskiego "Rycerza Niepokalanej".

[108] Biskup Yanuario Hayasaka.

[109] W pamiętniku fotografia, przedstawiająca grupę misjonarzy franciszkańskich wraz z gośćmi, m.in. ks. biskupem Hayasaka i gwardianem OO. Bernardynów w Nagasaki.

[110] Han - pieczęć osobista Japończyka, zastępująca podpis.

[111] Tj. do nowo zbudowanego piętrowego budynku.

[112] Tj. OO. Salezjanów, którzy kierowali powierzoną sobie 29 III 1928 niezależną misją w Mijadzaki, erygowaną jako prefekturę apostolską 28 I 1935 - zob. "L'Eglise Catholique dana L'Empire Japonais" Tokio 1935, 87. Obszerniejsza relacja z tej podróży, spisana na luźnych kartkach, została przez redakcję włączona do pamiętnika, do czego skłoniła m.in. uwaga OMK na kartkach: "Kronika".

[113] Biskup Jean Baptiste Castanier z Paryskich Misji Zagranicznych.

[114] Tj. w policji.

[115] Prosimy o ofiary na "Seibo no Kishi".

[116] Tj. proszę przejść.

[117] Jedna z parafii w Osace.

[118] ks. Paul Furuya, późniejszy pierwszy biskup diecezji Kioto (od 1951) - zob. "Japan Catholic Directory 1969-70", 176.

[119] Obok wyrazu maleńki szkic zakładu, a na marginesie tekstu szkic (przekrój poziomy) nieco większy.

[120] Szkic rysunkowy przyrządu względnie przyrządów do zabawy.

[121] Aleja Omaru, ulica Takanabe.

[122] Mijadzaki miasto.

[123] Imię i nazwisko dyrektora szkoły nieczytelne.

[124] Dyrektor szóstej szkoły podstawowej.

[125] Tytuł książki nieczytelny.

[126] Zdanie nie dokończone. Może książki do recenzji lub materiały prasowe.

Przypisy do części M

[127] W pamiętniku fotografia przedstawiająca czterech bonzów japońskich z dzieckiem.

[128] Góra Tateyama koło Nagasaki, gdzie 5 II 1598 poniosło śmierć męczeńską za wiarę 26 chrześcijan (5 jezuitów, 6 franciszkanów i 17 tercjarzy franciszkańskich). Ci pierwsi męczennicy Japonii zostali kanonizowani w 1862 r. Obecnie corocznie w dniu męczeństwa odbywa się na tej górze uroczyste nabożeństwo, w którym uczestniczą również nasi misjonarze.

[129] Nazwisko Yamanaka napisane w oryginale znakami japońskimi kanji.

[130] "La Milizia di Maria Immacolata" - zob. Pisma OMK II, 373 przyp. [4].

[131] OMK jechał na kapitułę prowincjalną do Polski.

[132] O. Domenico Tavani.

[133] O. Kornel Czupryk.

[134] W sprawie pozwolenia na przybycie do Rzymu. Pozwolenie wymagane przez ustawy zakonne - zob. "Konstytucje Zakonu Braci Mniejszych. Konwentualnych świętego Ojca Franciszka (OO. Franciszkanów)", Niepokalanów 1937, nr 344.

Przypisy do części O

[135] Kamerdyner od świąt (nabożeństw) - tak żartobliwie nazywa OMK służącego okrętowego.

Przypisy do części P

[136] Dnia 20 III 1933 wyjechali do Japonii na misje bracia: Jordan Malinowski, Norbert Kurek, Iwo Czado, Maciej Janiec.

[137] Minister Ciano, zięć Mussoliniego.

[138] Zob. Pisma OMK III, 560 przyp. [3].

[139] Boskość Ojca "spływa" na Syna w tym sensie, że Ojciec udziela Synowi swej Boskiej natury (rodzi Syna), a wraz z Synem udziela swej Boskiej natury Duchowi Św. (Duch Św. pochodzi od Ojca i Syna). W zupełnie innym sensie Boskość "spływa" na Maryję; należy przez to rozumieć wyniesienie Najświętszej Maryi Panny do godności Matki Bożej oraz ubogacenie Jej wyjątkowymi darami łaski.

[140] Może żartobliwa aluzja do nazwy statku "Conte Rosso".

[141] "Wielki Piątek". Nie będzie muzyki, nie będzie gongu.

Przypisy do części R

[142] Zob. Pisma OMK V, 868, przyp. [1].

[143] "L'Anima dell'apostolato" - książka, której autorem jest biskup Volpi.

[144] Według legendy Rzym został założony 23 IV roku 754/3 przed Chr. przez Romulusa na Wzgórzu Palatyńskim.

[145] Ściśle związany (integralny), choć nieistotny.

[146] Następują dalej różne wykresy, grupowania członków w koła MI w rodzinach, gminach, miastach, państwach, na całym świecie - przyp. w odpisie br. Alfonsa Stępniewskiego z r. 1947. Fotokopia, którą dysponuje AN, pominęła wykresy.

Przypisy do części S

[147] Directorium - urzędowy wykaz placówek kościelnych na terenie diecezji (względnie kraju), personelu itp.; tyle co rocznik kościelny.

[148] Obok maleńki szkic, może wspomnianych figur na wodzie.

[149] "Stanowczo nakazuję wszystkim Braciom, aby żadną miarą nie przyjmowali pieniędzy czy to osobiście, czy też przez pośredniczącą osobę" - reguła św. Franciszka z Asyżu, rozdział IV.

[150] "Jako wynagrodzenie za pracę" mogą przyjmować to, co jest niezbędne dla zaspokojenia potrzeb ciała, z wyjątkiem pieniędzy - reguła św. Franciszka z Asyżu, rozdział V.

[151] Czterech ostatnich zdań brak na fotokopii; są natomiast w odpisie br. Alfonsa Stępniewskiego, dokonanym z oryginału w 1947.

Przypisy do części T

[152] Zastępca prezesa prymarii MI.

[153] Postępujecie połowicznie.

[154] Zob. Pisma OMK II, 456, 481 i 482.

[155] O. Kornel Czupryk.

[156] O. Peregryn Haczela.

[157] Tj. z Franciszkańskiej Krucjaty Misyjnej.

[158] "Iuventus Apostolica" - pismo wewnętrzne kleryków należących do Franciszkańskiej Krucjaty Misyjnej.

[159] Nawiedzenia kościołów w Rzymie w 1933 r. w celu zyskania odpustu zupełnego.

[160] Agencja "Fides" - zob. Pisma OMK III, 522.

[161] Kościół św. Pawła za murami. - Pomyłkowy powtórny zapis OMK pod dniem 17 maja "Wizyta S[an] Paolo fuori le mura" redakcja opuściła.

[162] "Winnica" - zob. Pisma OMK V, 869 I, notatka 31 I 1937.

[163] Prowincja polska OO. Franciszkanów nie miała w r. 1933 kapłana imieniem Ignacy. Może o. Ignacy Kusz z prowincji polskiej w USA?

[164] O. Antonio Palatucci.

[165] Ankieta.

[166] Tj. u biskupa Bondiniego. Następują wskazówki na temat pracy misyjnej w Japonii, pisane skrótami i hasłami znanymi tylko Autorowi.

[167] O. Alfonso Orlich (Orlini).

[168] Zob. art. o. Justyna Nazima pt. "Trochę wrażeń z wypadów z odczytami misyjnymi o. Maksymiliana", Wiad. z Prow. 3(1933) 78-88.

Przypisy do części U

[169] OMK wraz z o. Kornelem Czuprykiem jadą drogą morską do Japonii. O. Kornel, były prowincjał, jedzie do Nagasaki, aby objąć urząd przełożonego Mugenzai no Sono.

[170] Żartobliwe porównanie w skali warunków znanych dobrze mieszkańcom Niepokalanowa. Miasteczko Błonie znajduje się kilkanaście kilometrów od Niepokalanowa.

[171] Brak początku zdania (lub początku fragmentu) na fotokopii.

[172] Nazwisko nie wpisane przez Autora.

[173] Zdanie urwane na fotokopii.